Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Thành phố Việt Trì, thủ đô xưa của Nhà nước Văn Lang thời các vua Hùng, không chỉ là trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị thịnh trị suốt 2622 năm mà còn là nơi lưu giữ gốc nguồn của nhiều truyền thuyết, ngọc phả và lễ hội truyền thống quan trọng. Trong số đó, câu chuyện về Hùng Chiêu Vương – Lang Liêu, gắn liền với sự tích Bánh Chưng Bánh Dày, là một trong những truyền thuyết có sức sống lâu bền nhất trong tâm thức người Việt.
Theo thống kê, vùng Đất Tổ hiện có khoảng 60 di tích liên quan đến thời Hùng Vương. Đặc biệt, xã Dữu Lâu ven sông Lô, thành phố Việt Trì, là nơi duy nhất có miếu thờ Lang Liêu – Hùng Chiêu Vương, vị Hùng Vương thứ 7. Nơi đây từng có đình Hương Trầm nổi tiếng với những dộc ruộng lúa nếp thơm, được cho là nguồn cảm hứng cho sáng tạo độc đáo của Lang Liêu. Tuy miếu thờ hiện chỉ còn là phế tích, nhưng chủ trương khôi phục di tích này càng có ý nghĩa sâu sắc hơn trong bối cảnh UNESCO đã tôn vinh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Lang Liêu, tên huý Tiên Lang, là hoàng tử thứ 18 của vua Hùng thứ 6 (Hùng Hy Vương). Mẹ chàng là một thứ phi hiền hậu, nhan sắc nhưng lại sớm qua đời do bị các phi tần khác ghen ghét, đố kỵ, khiến Lang Liêu rơi vào cảnh thân cô thế cô. Dù nghèo túng và chưa có vợ, chàng vẫn nhận được sự cưu mang, giúp đỡ của bà con dân làng xung quanh trong lúc khó khăn.
Theo truyền thuyết về sự tích Lang Liêu, hàng năm, để chuẩn bị đón Tết Nguyên đán và chọn người kế vị, vua Hùng Hy Vương truyền lệnh cho các hoàng tử tìm kiếm của ngon vật lạ khắp nơi dâng lên vua cha và cúng tế tổ tiên. Hoàng tử nào dâng được lễ vật vừa độc đáo, ngon miệng, lại mang ý nghĩa sâu sắc, khiến vua cha ưng ý sẽ được truyền ngôi báu. Các hoàng tử khác đua nhau tìm kiếm châu báu, ngà voi và sản vật quý hiếm trên rừng dưới biển.
Lang Liêu trằn trọc mấy đêm không ngủ được, lòng đầy lo lắng vì không có của cải vật chất để dâng lên vua cha. Trong lúc miên man suy nghĩ, chàng chợt ngửi thấy mùi thơm quen thuộc của lúa nếp, nhớ tới người mẹ hiền quá cố, rồi ngủ thiếp đi. Trong giấc ngủ, người mẹ đã hiển linh về mách bảo cho chàng cách làm lễ vật. Bà dặn: “Ở đời con người là quý nhất, thứ đến thực phẩm nuôi sống người như gạo tẻ, gạo nếp mà ta vẫn gọi là ngọc thực. Ngày thường, phụ thân con thường nói về hai quẻ Kiền, Khôn tức là Trời, Đất. Con hãy dùng gạo nếp làm hai thứ bánh: bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, bánh dày hình tròn tượng trưng cho Trời.”
Tỉnh giấc, Lang Liêu vô cùng xúc động và quyết tâm làm theo lời mẹ dặn trong giấc mơ. Chàng chọn nguyên liệu chính là gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn, hành mỡ – những sản vật gần gũi nhất của nền văn minh lúa nước. Với sự cẩn thận và thành tâm, chàng đã gói bánh chưng vuông vắn, luộc chín bằng lá dong xanh, và giã bánh dày trắng ngần, tròn trịa.
Đến ngày Tết, trên sân rồng rực rỡ lễ vật quý hiếm mà các hoàng tử khác dâng lên. Khi đến lượt Lang Liêu, chàng cùng một cặp nam nữ theo sau, đầu đội hai mâm nhỏ phủ vải điều. Lang Liêu quỳ trước bệ rồng, mở khăn điều. Vua Hùng cùng quần thần vô cùng ngạc nhiên khi thấy chiếc bánh vuông màu xanh và chiếc bánh tròn trắng tinh khiết, tỏa ra hương thơm lúa nếp quen thuộc, một vật lạ chưa từng thấy bao giờ.
Vua Hùng vô cùng ưng ý, khen ngợi và hỏi về ý nghĩa của hai chiếc bánh. Lang Liêu tâu rằng mình nằm mơ thấy mẹ về chỉ bảo. Bánh tròn tượng trưng Trời, bánh vuông tượng trưng Đất, khớp với hai quẻ Kiền, Khôn trong Bát Quái của Phục Hy. Hơn nữa, bánh làm từ lúa gạo và sản vật nuôi trồng, tượng trưng cho sự giàu có và tự cung tự cấp của đất nước do bàn tay con người làm ra. Nhà vua nghe xong, không chỉ cảm động mà còn hối hận vì đã ghẻ lạnh mẹ con Lang Liêu. Vua khen Lang Liêu vừa có đức hạnh vừa có trí tuệ, hiểu rõ lẽ Trời Đất, xứng đáng được truyền ngôi báu.
Kể từ đó, bánh chưng bánh dày ra đời, trở thành lễ vật không thể thiếu để cúng tổ tiên, thần linh và trời đất trong dịp Tết Nguyên đán. Hai loại bánh này mang trong mình học thuyết Âm Dương Ngũ Hành và vũ trụ luận phương Nam sâu sắc. Bánh dày tròn (Dương – Trời), bánh chưng vuông (Âm – Đất). Nguyên liệu chính là gạo (Ngọc thực), một loại ngũ cốc trọng Tĩnh, hấp thụ cả khí Âm và Dương hoàn hảo, rất phù hợp với môi trường Phương Nam nóng ẩm (Dương tính).
Sự tích Lang Liêu và Bánh Chưng Bánh Dày không chỉ là một câu chuyện truyền thuyết mà còn là thông điệp về văn hóa ẩm thực Việt Nam, đề cao việc sử dụng ngũ cốc và thực vật. Trong khi nền văn hóa phương Tây gốc du mục thường coi nhẹ việc ăn uống (“Ăn để mà sống”), văn hóa Việt Nam gốc nông nghiệp lúa nước lại coi trọng “thực” là nền tảng để “vực đạo” (tinh thần). Bánh chưng, bánh dày mô hình hóa triết lý Âm Dương Ngũ Hành, nhấn mạnh sự hài hòa trong bữa ăn.
Lang Liêu, sau khi lên ngôi (Hùng Chiêu Vương), đã tu luyện bản thân, lấy nhân nghĩa giáo hóa trăm họ, gây dựng đất nước thịnh vượng. Chính nhờ sự sáng tạo độc đáo và ý nghĩa triết lý sâu sắc của lễ vật mà ông đã được xem là ông tổ của ngành văn hóa ẩm thực Việt Nam. Di sản văn hóa phi vật thể này, khởi nguồn từ sự tích Lang Liêu, đã có sức sống trường tồn, thấm sâu vào “Hồn Việt” qua dòng thời gian.
Làng Hương Trầm, xã Dữu Lâu, TP. Việt Trì, nơi xưa kia có lúa nếp thơm nổi tiếng và miếu thờ Lang Liêu, chính là minh chứng sống động cho cội nguồn của truyền thuyết này. Việc Lang Liêu – Hùng Chiêu Vương được tôn vinh là Nhà văn hóa, là ông tổ ẩm thực, không chỉ là niềm tự hào của Đất Tổ Phú Thọ mà còn khẳng định giá trị vĩnh cửu của triết lý nhân sinh vũ trụ “Âm Dương Ngũ Hành” trong văn hóa dân tộc.
Ngày cập nhật 26/11/2025 by Anh Hoàng
“Anh Hoàng” là tên thật của kyanhhoang.com, một nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng. Hoàng chuyên về các video khám phá những địa điểm kỳ bí, rùng rợn, và các thử thách độc đáo, ít ai dám thử.
