Sự Tích Đền Cờn: Chuyện Bi Tráng Về Tứ Vị Thánh Nương tại Cửa Cờn

Đền Cờn, tọa lạc tại cửa biển Cờn (thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An), là một trong bốn ngôi đền thiêng nổi tiếng nhất xứ Nghệ (Tứ Hải linh từ). Sự tích về đền Cờn gắn liền với một câu chuyện bi thương về lòng tiết liệt của mẹ con một vị Hoàng hậu ngoại quốc trôi dạt vào bờ biển Việt Nam.

Thảm Kịch Triều Đình và Cuộc Trốn Chạy Ra Biển Khơi

Ngày xưa, có một vị vua nước láng giềng tên là Đế Bính. Khi vua vừa lên ngôi thì nước nhà lâm nguy bởi giặc ngoại xâm hung hãn. Quân đội nhà vua thất bại thảm hại, kinh thành bị chiếm, và Đế Bính cùng quần thần phải tháo chạy về phương Nam. Trong cơn nguy khốn, một trung thần đã đưa vua, hoàng hậu cùng hai người con gái lên thuyền trốn ra biển khơi.

Không may, sau ba ngày lênh đênh trên sóng nước, một trận bão lớn đã nổi lên đánh đắm toàn bộ đoàn thuyền. Vua Đế Bính và những người khác đều tử nạn. Chỉ còn lại Hoàng hậu và hai người con gái may mắn bấu víu được vào một mảnh ván, mặc cho sóng gió đưa đẩy giữa đại dương mênh mông.

Ngôi Chùa Cổ và Lòng Nhân Từ Của Nhà Sư

Hồi ấy, tại cửa Cờn xứ Nghệ, có một ngôi chùa cổ nằm trơ trọi trên một hòn đảo hẻo lánh. Sư ông trụ trì tại đây là một người quyết chí tu hành, muốn đoạn tuyệt bụi trần để chuyên tâm vào kinh kệ. Một buổi chiều nọ, khi đang đi tản bộ quanh chùa, sư ông nhìn ra ngoài khơi và thấy một vật lạ bập bềnh trên mặt sóng. Nghĩ đó có thể là người đi biển gặp nạn sau trận bão, sư ông quyết định chèo thuyền ra cứu vớt.

Sư đến gần vật lạ thì phát hiện đó là ba người đàn bà đang bám vào mảnh ván. Sư đã vội vàng đưa họ lên thuyền. Dựa vào cách ăn mặc, sư đoán họ là những người thuộc dòng dõi quyền quý. Khi đưa về chùa, sư tận tình cứu chữa: đốt lửa sưởi ấm, nấu cháo cạy miệng đổ vào. Đến canh năm, cả ba người dần tỉnh lại và cho biết họ là ba mẹ con gặp nạn trên biển, dù họ vẫn giấu kín tung tích thực sự. Nhà sư vui vẻ nhường tăng phòng cho họ nghỉ ngơi và chăm sóc hết lòng.

Sau mười lăm ngày được sư ông chăm sóc chu đáo, sức khỏe của ba mẹ con đã hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, họ vẫn ngày đêm than khóc vì mất mát.

Bi Kịch Éo Le Và Lòng Tiết Liệt

Trong suốt thời gian chung sống tại chùa, nhà sư, vốn đã hơn ba mươi năm tu luyện, đã không thể giữ được sự bình thản trước vẻ xinh đẹp tuyệt trần của người thiếu phụ và hai cô con gái. Lòng ham muốn đã trỗi dậy, khiến sư dằn vặt và không thể đưa họ vào đất liền trao cho quan sở tại như lẽ thường.

Một đêm khuya, lợi dụng lúc hai cô gái ngủ say, sư đến bên Hoàng hậu. Nhưng bà đã nghiêm nét mặt từ chối, nhắc nhở sư về đạo lý nhân luân và việc tu hành của một kẻ ăn chay niệm Phật. Sư ta lủi thủi đi ra, nhưng đêm khuya lại mò vào lần nữa, tay cầm dao nhọn dọa giết cả ba mẹ con nếu không chịu khuất phục.

Hoàng hậu và hai công chúa không hề sợ hãi. Họ đánh thức nhau dậy và lớn tiếng: “Mẹ con chúng tôi thà chết chứ không chịu nhục!”. Họ thậm chí còn toan đập đầu vào cột chùa để giữ trọn danh tiết.

Chứng kiến lòng quyết tâm kháng cự và tiết liệt của ba người đàn bà, nhà sư vô cùng hối hận. Nhận thấy mình đã phạm ba tội lớn (tu hành không trót đời, ép nài người sa cơ lỡ vận, và toan hành hung), sư ông quay ngược lưỡi dao, tự đâm vào cổ mà chết một cách đột ngột.

Quá xúc động và hối hận trước cái chết của ân nhân, người Hoàng hậu thốt lên lời than khóc bi ai, rằng mình sống nhờ ơn anh mà anh lại chết vì mình, còn mặt mũi nào để sống. Trong cơn xúc động cực điểm, bà chạy ra khỏi chùa và nhảy xuống biển tự vẫn. Thấy mẹ chết, hai cô con gái cũng than khóc thảm thiết rồi gieo mình xuống biển chết theo.

Đền Cờn Ra Đời: Tôn Vinh Tứ Vị Thánh Nương

Mấy ngày sau, người dân chài ở cửa Cờn vớt được xác ba người đàn bà. Dựa vào trang phục và tin tức nhận được, các quan chức địa phương đoán ra đó là ba mẹ con bà Hoàng hậu Đế Bính. Cùng lúc đó, họ cũng tìm thấy xác sư ông tự tử trong ngôi chùa trên đảo. Sau khi điều tra, câu chuyện bi tráng về lòng tiết liệt của mẹ con Hoàng hậu và bi kịch của nhà sư đã được vén màn bí mật.

Để kỷ niệm và tôn vinh những người đàn bà tiết liệt, dân chúng địa phương đã tạc tượng ba mẹ con, lập đền thờ gọi là đền Cờn. Trong đền, người ta cũng đặt tượng nhà sư để nhắc nhở đến một người vừa là ân nhân đã cứu sống họ, vừa là nạn nhân của lòng cám dỗ. Từ đó, người dân cửa Cờn thờ phụng Hoàng hậu và hai công chúa, tôn họ là Tứ Vị Thánh Nương (cùng một vị cung nữ đi kèm trong một số dị bản) và tổ chức lễ hội lớn hàng năm.

Các Dị Bản Khác Về Sự Tích Đền Cờn

Sự tích Đền Cờn là một truyền thuyết dân gian nổi tiếng, được ghi lại trong nhiều bản Thần tích với một số chi tiết khác biệt, làm phong phú thêm câu chuyện về Tứ Vị Thánh Nương.

Dị bản theo Đại Càn Quốc Gia Nam-Hải Tứ Vị Ngọc Phả Lục

Theo bản Ngọc phả lục, có bốn người trôi giạt vào xã Hương-cần (Nghệ An), bao gồm: Hồng Đại Nương (Hoàng hậu), Hồng Mai, Hồng Hạnh (hai công chúa), và Hồng Thị (cung nữ). Nhà sư bảo chú tiểu ra cứu sống họ. Sau một năm rưỡi được nuôi dưỡng, một đêm sư tụng niệm khuya thấy không có cháo, bèn vào bếp thì thấy mẹ con nằm ngủ. Sư bước nhẹ đến lấy cháo, nhưng không ngờ từ đó Hồng Đại Nương có mang. Sư hối hận bỏ đi mất. Vì quá hổ thẹn, Hoàng hậu cùng các con và cung nữ đã nhảy xuống biển tự vẫn.

Dị bản theo Tứ Thánh Miếu Sự Tích (Bắc Ninh)

Một dị bản khác kể rằng, sau khi ba mẹ con trôi dạt vào cửa Cờn và được hòa thượng cứu giúp chu toàn, tại chùa có một chú tiểu thấy Hoàng hậu xinh đẹp nên đã cưỡng dâm. Hoàng hậu xấu hổ nhảy xuống biển tự tử, hai con gái cũng chết theo. Hòa thượng trụ trì cảm thấy hổ thẹn vì tội lỗi của chú tiểu làm mang tiếng thanh danh nhà Phật, nên cũng tự vẫn.

Truyền thuyết Cây Gỗ Thần Ứng Đồng

Một câu chuyện khác đậm chất huyền thoại hơn lại kể rằng: Vào đời Trần, có một ông già làm nghề câu cá ở cửa Cờn. Vào ngày mùng sáu tháng sáu âm lịch, ông phát hiện một cây gỗ lớn trôi dạt vào bãi. Ông trèo lên dùng cây gỗ đó làm thớt cắt mồi. Bỗng nhiên, chỗ thớ gỗ bị dao chặt rỉ máu và tỏa ra mùi thơm. Ông báo cho dân làng.

Khi dân làng ra xem, bỗng có thần ứng đồng lên nói: “Ta là hoàng hậu. Vì tránh giặc dữ mà chết, nay thành thần ở cõi này. Hãy lấy cây gỗ này tạc hình bốn mẹ con ta mà thờ”. Cây gỗ sau đó tự ngược dòng trôi thẳng đến khu dân cư. Khi dân làng quyết định dựng đền thờ, trời bỗng mưa to, gỗ trên rừng trôi về rất nhiều, đủ để dân làng dùng vào việc xây cất đền thờ linh thiêng. Đây chính là nguồn gốc huyền bí về việc tạc tượng và thờ cúng Tứ Vị Thánh Nương tại Đền Cờn.

Ngày cập nhật 26/11/2025 by Anh Hoàng