Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Đền Chúa Thác Bờ, tọa lạc tại vùng lòng hồ sông Đà thuộc hai xã Thung Nai (huyện Cao Phong) và Vầy Nưa (huyện Đà Bắc), tỉnh Hòa Bình, là một trong những điểm hành hương tâm linh nổi tiếng bậc nhất miền Bắc. Ngôi đền linh thiêng này gắn liền với sự tích về hai vị Chúa Bà có công lớn giúp Vua Lê Lợi dẹp loạn vào thế kỷ XV, trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm, sự hi sinh và tình đoàn kết dân tộc Mường – Dao.
Hai ngôi đền Chúa Thác Bờ hiện nay thờ cúng chính thức hai bà Chúa người Mường và người Dao, những người được nhân dân suy tôn là Thánh Mẫu che chở cho vùng sông nước hiểm trở. Công lao của các bà không chỉ dừng lại ở việc giúp nhà vua đánh giặc mà còn hiển linh phù trợ cho dân lành vượt qua những ghềnh thác dữ của sông Đà, mang lại sự bình an cho những chuyến thuyền bè qua lại.
Đền Chúa Thác Bờ linh thiêng nhìn ra lòng hồ Sông Đà, Hòa Bình
Danh Tính Hai Vị Chúa Thác Bờ và Nguồn Gốc
Theo các tài liệu lịch sử và truyền thuyết dân gian địa phương, hai vị Chúa Thác Bờ gồm:
Thứ nhất là Bà Đinh Thị Vân, người dân tộc Mường, sinh ra và lớn lên tại vùng Kim Bôi, Hòa Bình. Bà là con gái của một tộc trưởng người Mường ở xã Hào Tráng (xưa kia).
Thứ hai là một cô gái người dân tộc Dao, sinh sống tại xóm Mó Nẻ, xã Vầy Nưa (nay thuộc huyện Đà Bắc).
Cả hai bà đều sinh sống tại Hòa Bình vào thời kỳ nước ta bị giặc Minh xâm lược dưới triều Nhà Trần và sau đó là phong trào khởi nghĩa Lam Sơn. Sau này, khi hai bà qua đời, người dân trong vùng đã lập đền thờ để ghi nhớ công ơn và tôn vinh đức độ của các bà.
Tượng thờ Bà Chúa Thác Bờ, vị thần linh Mường-Dao được nhân dân tôn kính
Huyền Sử Chúa Thác Bờ: Công Lao Phù Trợ Vua Lê Lợi
Sự tích Đền Chúa Thác Bờ gắn liền với chiến dịch trấn áp thổ tù Đèo Cát Hãn vào năm Tân Hợi (1431), dưới thời Vua Lê Lợi (sau khi đã đánh đuổi quân Minh). Theo ghi chép trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, vua Lê Lợi đã dẫn đoàn quân thủy bộ tiến lên vùng biên viễn Mường Lễ (nay thuộc Lai Châu) để dẹp loạn.
Khi đoàn quân tiến theo đường sông Đà, đến khu vực Thác Bờ thì gặp muôn vàn khó khăn. Dòng nước chảy xiết, thác ghềnh hiểm trở, vô số đá ngầm lởm chởm khiến thuyền bè không thể di chuyển. Trong lúc đó, Bà Đinh Thị Vân và cô gái người Dao đã đứng ra kêu gọi đồng bào Mường, Dao quyên góp lương thực, cơm lam, thịt muối, rượu cần để nuôi quân. Quan trọng hơn, các bà đã vận động nhân dân bản địa chặt tre nứa, kết bè đóng thuyền, dùng kinh nghiệm sông nước của mình để giúp quân lính của Vua Lê Lợi vượt qua Thác Bờ một cách an toàn và kịp thời tiến đánh giặc.
Sau khi chiến thắng Đèo Cát Hãn và trên đường khải hoàn trở về vào tháng 3 năm Nhâm Tý (1432), Vua Lê Lợi đã dừng chân tại khu vực Chợ Bờ. Tại đây, hai bà Chúa lại tiếp tục cùng bà con tổ chức múa hát, chúc mừng đoàn quân.
Sau khi hai bà qua đời, nhân dân địa phương kể rằng các bà thường xuyên hiển linh, phù trợ giúp người đi thuyền bè vượt qua những đoạn ghềnh đá hiểm trở trên sông Đà. Cảm động trước công lao và đức độ này, Vua Lê Lợi đã ban chiếu cho dân lập đền thờ để ghi nhớ. Từ đó, hai bà được suy tôn là Chúa Thác Bờ, vị thần linh thiêng che chở cho cuộc sống và những chuyến đi lại trên dòng sông lớn.
Khung cảnh hùng vĩ của Sông Đà tại khu vực Thác Bờ, nơi đoàn quân Lê Lợi gặp khó khăn
Chứng Tích Lịch Sử: Bia Thơ Vua Lê Lợi
Để ghi lại dấu ấn chiến công và bày tỏ lòng biết ơn, vào năm 1432, Vua Lê Lợi đã khắc một bài thơ chữ Hán lên một mỏm đá vôi lớn tại khu vực ghềnh Thác Bờ (xã Hào Tráng, huyện Đà Bắc xưa). Bài thơ mang tựa đề “Chinh Đèo Cát Hãn, quá Long Thủy đê” (Đi đánh Đèo Cát Hãn trở về, qua đường đê Long Thủy) được xem là chứng tích lịch sử quý giá về cuộc chinh phạt và tấm lòng của nhà vua đối với non sông.
Bia thơ được khắc trên mỏm đá cao hơn 5 mét, mài nhẵn một mặt phẳng để khắc nội dung gồm phần tiểu dẫn và bài thơ thất ngôn bát cú. Phần lạc khoản ghi rõ:
“Năm Nhâm Tý, Thuận Thiên thứ 5 (1432) tháng 3, ngày tốt. Ta đi đánh Đèo Cát Hãn qua đây, làm một bài thơ, nói về đường lối phòng Nhung Địch cho đời sau biết: Man Mường Lễ mặt người dạ thú, ngạch trở giáo hóa, phải tiêu diệt ngay. Nên nghĩ sinh dân thiên hạ, chẳng ngại lam chướng, mà phương lược xuất chinh tiến quân bằng đường thủy hai sông Thao, Đà là hơn cả”.
Bài thơ còn lại trọn vẹn tại di tích:
“Gập ghềnh hiểm hóc chẳng từ nan,
Già vẫn nguyên còn sắt đá gan.
Hào khí nghìn mù đều sạch quét,
Tráng tâm muôn núi cũng bằng san.
Biên phòng tất khéo mưu phòng lược,
Xã tắc nên trù kế cửu an.
Ghềnh thác ba trăm năm lời cổ ngữ,
Như nay dòng thuận chỉ xuôi nhàn”.
Khối đá khắc bia Lê Lợi đã được bảo tồn cẩn thận và chuyển về khu vực di tích Đền Thác Bờ hiện tại, trở thành bằng chứng sống động về mối liên hệ lịch sử giữa triều đại nhà Lê và vùng đất Hòa Bình.
Đền Thờ Chúa Thác Bờ Ngày Nay: Hai Ngôi Đền Trên Lòng Hồ
Trước đây, tại xã Hào Tráng tồn tại một ngôi Đền và một ngôi Miếu cùng thờ Chúa Thác Bờ. Tuy nhiên, vào năm 1979, khi Nhà nước triển khai xây dựng công trình thủy điện Hòa Bình và giải phóng lòng hồ, các di tích này buộc phải di dời lên vị trí cao hơn. Điều này dẫn đến sự phân tách thành hai ngôi đền nổi tiếng ngày nay:
- Đền Thờ Chúa Thác Bờ Vầy Nưa (Huyện Đà Bắc): Thủ nhang của ngôi Đền gốc đã đưa nơi thờ tự lên vùng đất Vầy Nưa. Ngôi đền này hiện đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
- Đền Chúa Thác Bờ Thung Nai (Huyện Cao Phong): Thủ nhang của ngôi Miếu gốc đã đưa di tích lên xây dựng lại tại vùng Thung Nai.
Hai ngôi đền này hiện tọa lạc ở hai bên bờ lòng hồ sông Đà, cách nhau khoảng 10 phút đi thuyền. Mặc dù có sự phân tách về vị trí địa lý, cả hai ngôi đền đều đồng thờ hai vị Chúa Bà với tấm lòng tôn kính và sự linh thiêng không hề thay đổi.
Đền thờ Chúa Thác Bờ tại Vầy Nưa, Đà Bắc, di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng
Ý Nghĩa Tâm Linh và Văn Hóa
Sự tích Đền Chúa Thác Bờ không chỉ là một trang sử hào hùng mà còn là hình ảnh biểu trưng cho người mẹ Việt Nam, hóa thân linh thiêng của hai người phụ nữ thuộc hai dân tộc Mường và Dao. Ngôi đền là minh chứng cho tình đoàn kết keo sơn, sự gắn bó mật thiết giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số trong sự nghiệp bảo vệ đất nước.
Trong cộng đồng tín ngưỡng Thờ Mẫu Việt Nam, Chúa Thác Bờ là một vị Thánh Mẫu được các tín đồ hết sức tôn kính và ngưỡng vọng, thường được thờ cúng trong điện thờ Tam Tòa Thánh Mẫu. Mỗi dịp lễ hội, đặc biệt là vào mùa xuân, đông đảo du khách và người dân từ khắp nơi đổ về dâng hương, cầu mong sự bình an, may mắn và thịnh vượng, tạo nên một không khí linh thiêng và trang trọng.
Cùng với đền thờ Vua Lê Thái Tổ, hai đền Chúa Thác Bờ tại Vầy Nưa và Thung Nai đã trở thành những điểm nhấn quan trọng trong không gian văn hóa – tâm linh của vùng lòng hồ sông Đà, góp phần xây dựng hồ Hòa Bình thành khu du lịch quốc gia trong tương lai.
Ngày cập nhật 29/11/2025 by Anh Hoàng
“Anh Hoàng” là tên thật của kyanhhoang.com, một nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng. Hoàng chuyên về các video khám phá những địa điểm kỳ bí, rùng rợn, và các thử thách độc đáo, ít ai dám thử.
