Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Cô Chín Thượng Ngàn là vị thánh cô nổi tiếng linh thiêng, đứng hàng thứ chín trong hệ thống Tứ Phủ Thánh Cô. Cô được coi là một hóa hiện quyền phép của Cô Chín Sòng Sơn (Thanh Hóa) nơi Thượng Ngàn (miền núi). Sự tích dân gian kể rằng Cô Chín đã giáng thế nhiều lần, hiện thân qua nhiều tích khác nhau như Cô Chín Giếng, Cô Chín Sòng Sơn và đặc biệt là Cô Chín Thượng Ngàn, mang quyền cai quản các vùng núi non hùng vĩ.
1. Nguồn Gốc và Thân Thế của Cô Chín Thượng Ngàn
Cô Chín Thượng Ngàn là vị Tiên Cô đứng hàng thứ chín trong Tứ Phủ Thánh Cô, sau Cô Tám Đồi Chè và trước Cô Mười Đồng Mỏ. Vị trí này thể hiện uy quyền lớn của Cô trong hệ thống tín ngưỡng Tứ Phủ. Theo một số thuyết dân gian, Cô Chín là con gái thứ 9 của Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế giáng trần, sở hữu tài phép cao cường. Dù được thờ tại nhiều nơi, Cô Chín Thượng Ngàn chủ yếu được biết đến là tiên nữ theo hầu cận Thánh Mẫu Thượng Ngàn, quản cai chín giếng linh thiêng nơi ngoài Sòng Sơn. Mặc dù Cô Chín có nguồn gốc từ Thiên Phủ (theo hầu Mẫu Liễu Hạnh), nhưng khi giáng trần tại các vùng miền núi, Cô lại được gọi là Cô Chín Thượng (Thượng Ngàn) để phù hợp với địa điểm thờ phụng.
Tiên Cô Chín Thượng Ngàn ngự trên ngai vàng trong điện thờ, biểu tượng cho quyền phép và sự linh thiêng
2. Phép Thuật và Công Đức của Cô Chín
Theo các thần tích và sự tích về Cô Chín, Cô là người tài giỏi, có phép tiên thần thông quảng đại. Đặc biệt, Cô tinh thông thuật xem bói, tương truyền 1000 quẻ Cô bói ra không sai một quẻ nào. Nhờ tài năng này, Cô đã giúp đời cứu người. Ai phạm tội, Cô có thể về tâu với Thiên Đình cho thu giam hồn phách, hành cho điên dại. Ngược lại, những người lễ bái tâm thành, gặp nạn cầu đảo, Cô sẽ chứng minh và ban phước lành, bình an.
Khi thanh nhàn, Cô Chín dạo chơi khắp trời Nam đất Việt. Khi đi qua xứ Thanh (vùng Sòng Sơn), thấy cảnh sắc tuyệt đẹp, Cô liền cho hội họp thần nữ, lấy gỗ sung làm nhà và cây si để mắc võng. Nhân dân quanh vùng thấy Cô linh ứng nên lập đền thờ phụng. Trong những năm chống giặc ngoại xâm, nhờ biệt tài tiên đoán trận mạc, Cô đã phò vua giúp nước, nhờ đó mà trăm trận trăm thắng. Sự linh thiêng giúp người cứu đời của Cô Chín đã khiến người dân khắp muôn nơi dành sự tôn kính đặc biệt. Tùy nơi thờ phụng, Cô có các tên gọi khác nhau như Cô Chín Suối Rồng (Hải Phòng), Cô Chín Thượng Ngàn (Bắc Giang), Cô Chín Sòng Sơn (Thanh Hóa).
3. Sự Hóa Hiện Đa Dạng: Cô Chín Thượng Ngàn và Ba Ngôi Phủ
Nhiều người quan niệm rằng chỉ có một Cô Chín duy nhất trong Tứ Phủ Thánh Cô, nhưng Cô có khả năng hóa thân tại cả ba ngôi: Thượng Thiên, Thượng Ngàn và Thoải Phủ.
- Thượng Thiên: Vì Cô vốn là tiên nữ trên thiên cung, theo hầu cận Mẫu Liễu Hạnh.
- Thượng Ngàn: Khi Cô giáng trần tại các vùng núi (như Bắc Giang, Lạng Sơn), Cô nói tiếng Mán, tiếng Mường, múa đuốc soi đường, thêu hoa trên vải, trở thành vị thánh cô theo hầu cận Mẫu Thượng Ngàn. Đây chính là tích Cô Chín Thượng Ngàn được nhắc đến nhiều nhất ở miền núi phía Bắc.
- Thoải Phủ: Cô Chín cũng có khi hầu bên Chầu Cửu hay Mẫu Thoải, thể hiện sự bao quát của Cô đối với các cõi.
4. Đặc Điểm của Người Mang “Căn Cô Chín”
Trong tín ngưỡng Tứ Phủ, những người mang căn Cô Chín thường có những đặc điểm nhận dạng nổi bật. Nhiều người cho rằng, người có căn Cô Chín thường sinh vào tháng 9 âm lịch.
Về tính cách, họ thường rất thông minh, sắc sảo, nhanh nhẹn và có cốt cách thanh cao. Họ có xu hướng thích những màu sắc nổi bật như hồng, đỏ, cam và yêu thích các loài hoa thơm. Những người này mang tính cách ghê gớm, nghiêm khắc (phản ánh uy quyền của Cô Chín khi xử phạt kẻ gian ác), nhưng sâu thẳm trong tâm can lại rất thánh thiện, tốt bụng và thương người vô bờ bến.
Về giác quan thứ 6, người có căn Cô Chín thường “sát âm,” dễ dàng cảm nhận được người ở cõi âm. Vì vậy, họ có khả năng đặc biệt về xem bói, chữa bệnh âm và gọi hồn. Mặc dù nhiều người mang căn Cô cảm thấy long đong trắc trở và cho rằng đó là do “cơ hành,” nhưng các bậc tiền bối thường khuyên rằng thay vì vội vàng mở phủ, nên tập trung tu nhân tích đức, thờ kính cha mẹ và tĩnh tâm tu tập.
Chân dung Cô Chín Thượng Ngàn với trang phục màu hồng đào phai, minh họa người có căn cô yêu thích màu nổi bật
5. Nghi Lễ Hầu Giá và Chầu Văn Cô Chín Thượng Ngàn
Khi Cô Chín Thượng Ngàn ngự đồng, thanh đồng thường mặc áo hồng phơn phớt màu đào phai. Cô có thể múa quạt tiến Mẫu, múa cờ tiến Vua, thêu hoa dệt lụa, hoặc múa cánh tiên uyển chuyển. Đặc biệt, nghi thức múa quạt của Cô Chín là một trong những giá đồng đẹp và nổi tiếng nhất.
Lễ vật dâng Cô Chín khi cầu đảo thường gồm nón đỏ, hài hoa, vòng hồng. Trong các bản văn chầu, Cô Chín Thượng Ngàn được ca ngợi về tài sắc, phép thuật thần thông (lục trí thần thông), khả năng xem bói minh triết, và công đức cứu trợ người trần gian. Các bản văn Chầu Văn Cô Chín Thượng Ngàn thường miêu tả cảnh Cô dạo chơi khắp non xanh nước biếc, từ Sòng Sơn (Thanh Hóa) đến đồi núi rừng thiêng, sẵn lòng chứng minh cho những ai lễ bái tâm thành.
6. Các Đền Thờ Cô Chín Thượng Ngàn Nổi Tiếng
Mặc dù đền chính của Cô Chín là Đền Cô Chín Sòng Sơn (còn gọi là Đền Chín Giếng) tại Bỉm Sơn, Thanh Hóa, nhưng Đền Cô Chín Thượng Ngàn tại Bắc Giang lại là nơi thờ phụng chính của hóa thân Cô ở miền núi.
Đền Cô Chín Thượng Ngàn nằm tại Thôn Đền Trắng, xã Đông Sơn, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Ngôi đền tọa lạc trên đỉnh một quả đồi đầy cây xanh, tạo nên một khung cảnh thơ mộng, linh thiêng. Trước đây, đền chỉ có Động Sơn Trang thờ Tam vị Chúa Mường và Chúa Sơn Trang cùng một gian thờ tạm bợ thờ Vua Cha và Cô Chín Thượng Ngàn. Tuy nhiên, đền đã được xây dựng lại khang trang hơn vào những năm 2013-2014, hiện nay còn phối thờ thêm Chầu Lục, Tứ Phủ Thánh Chầu và Đức Thánh Trần Triều.
Ngoài ra, ở các vùng núi phía Bắc và ven biển, còn có nhiều đền thờ khác thuộc tích Cô Chín Thượng Ngàn hoặc các hóa hiện khác của Cô:
- Đền Cô Chín Tây Thiên (Vĩnh Phúc)
- Đền Cô Chín Đồng Mỏ (Lạng Sơn)
- Đền Cô Chín Thượng (Đồng Hỉ, Thái Nguyên)
- Đền Cô Chín Suối Rồng (Đồ Sơn, Hải Phòng)
Toàn cảnh Đền Cô Chín Thượng Ngàn tại Yên Thế Bắc Giang, nằm giữa rừng cây xanh bạt ngàn linh khí
7. Ngày Khánh Tiệc Lớn Của Cô Chín
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ, ngày 9/9 âm lịch hàng năm được quy định là ngày tiệc chính của Cô Chín Thượng Ngàn. Vào ngày này, các đền thờ Cô Chín, đặc biệt là Đền Cô Chín Thượng Ngàn ở Bắc Giang, thường tổ chức lễ hội trang trọng, lộng lẫy và linh thiêng, thu hút hàng ngàn tín đồ đến hành hương và chiêm bái.
Ngoài ra, ngày 26/2 âm lịch cũng là một dịp quan trọng liên quan đến Cô Chín, trùng với lễ hội Cô Chín Đền Sòng và Cô Chín Giếng tại Thanh Hóa. Việc đi lễ vào cả hai ngày này đều mang ý nghĩa kính bái sâu sắc đối với vị thánh cô tài sắc vẹn toàn này.
Ngày cập nhật 28/11/2025 by Anh Hoàng
“Anh Hoàng” là tên thật của kyanhhoang.com, một nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng. Hoàng chuyên về các video khám phá những địa điểm kỳ bí, rùng rợn, và các thử thách độc đáo, ít ai dám thử.
