Sự Tích Ông Hoàng Bơ Thoải: Vị Thần Đứng Thứ Ba Trong Tứ Phủ Quan Hoàng

Ông Hoàng Bơ (hay Quan Hoàng Bơ Thoải) là một trong những vị thần quan trọng trong tín ngưỡng Tam Tứ Phủ của người Việt, đứng thứ ba trong hệ thống Tứ Phủ Quan Hoàng. Việc tìm hiểu về sự tích Ông Hoàng Bơ không chỉ làm sáng tỏ nguồn gốc thần thánh mà còn giúp hiểu rõ vai trò của Ngài trong việc phù hộ, ban phát tài lộc và quản lý Thủy Phủ.

Vị Thế Và Vai Trò Của Ông Hoàng Bơ Trong Tứ Phủ

Ông Hoàng Bơ Thoải được tôn vinh là người đứng ở vị trí thứ ba trong dải Tứ Phủ Quan Hoàng. Ngài ngự tại Thoải Cung (Thủy Phủ) và có trọng trách giám sát toàn bộ hoạt động tại Đền Vàng Thủy Phủ.

Theo truyền thuyết, Ông Hoàng Bơ là con trai của Long Vương Bát Hải Động Đình. Với danh hiệu Quan Hoàng Bơ, Ngài giữ vai trò quản lý các vấn đề hậu cung, nhưng trên cõi trần, Ngài đảm nhiệm sứ mệnh Khâm sai cõi trần, mang lại sự công bằng, phúc lợi cho dân lành, đặc biệt là thúc đẩy sự thịnh vượng, may mắn trong kinh doanh, thương mại, và hỗ trợ các học giả. Ngày tiệc chính của Ngài được tổ chức vào ngày 26/6 Âm Lịch hàng năm.

Về trang phục, Ông Hoàng Bơ Thoải thường được biết đến với bộ áo màu trắng tinh khôi, tượng trưng cho hành thủy và sự thanh khiết của chốn Thoải Cung.

Tranh vẽ Ông Hoàng Bơ Thoải trong trang phục áo trắng, tượng trưng cho vị thế trong Tứ Phủ Quan Hoàng

Sự Tích Ông Hoàng Bơ Thoải: Hành Trình Từ Long Cung Đến Cõi Trần

Sự tích về Ông Bơ Thoải gắn liền với nguồn gốc hoàng tộc dưới nước và sứ mệnh độ thế trên cõi trần gian.

Nguồn Gốc Thần Thánh

Ông Bơ Thoải là Hoàng tử con trai của vua Long Vương Bát Hải Động Đình. Ngài thường ngự dưới tòa Thoải Cung và có trách nhiệm lớn lao trong việc quản lý Thủy Phủ.

Trong những lần hiển linh, Ông Hoàng Bơ thường biến hóa trên mặt nước, hiện thân dưới hình dáng một Hoàng tử tuấn tú cưỡi trên con chép vàng. Đôi khi, Ngài xuất hiện trên một chiếc thuyền, cùng với các bạn tiên thưởng thức rượu ngon, ngâm thơ, hát ca, chiêm ngưỡng ánh trăng và chơi cờ, thể hiện cốt cách của một bậc tao nhân mặc khách, yêu thích sự tự do và nghệ thuật.

Sứ Mệnh Khâm Sai Cõi Trần

Một truyền thuyết quan trọng kể rằng, Ông Bơ Thoải cũng là em trai thân cận của Quan Lớn Đệ Tam. Khi đi lang thang cùng bạn bè và chứng kiến cảnh dân chúng còn gặp nhiều khó khăn, vua cha đã giao nhiệm vụ cho Ngài làm Khâm sai cõi trần.

Sứ mệnh này giúp Ngài mở hội Phúc Duyên, mang lại phúc lợi cho dân lành. Ông Hoàng Bơ được thờ phụng và cầu xin để phù hộ cho những người buôn bán được thuận lợi (hàng hải, thương mại) và giúp các học giả, sĩ tử đạt được thành công trong con đường học vấn. Đây là lý do khiến Ông Hoàng Bơ trở thành vị thần được nhân dân kính trọng và cầu xin sự bảo trợ về tài lộc và học vấn.

Sự Tích Ông Hoàng Bơ Bắc Quốc và Đền Cờn Môn

Câu chuyện về Ông Hoàng Bơ còn gắn liền với sự tích Ông Hoàng Bơ Bắc Quốc, liên quan mật thiết đến Tứ Vị Vua Bà và Ông Hoàng Chín Cờn Môn. Ngài được cho là sinh ra vào thời kỳ Nam Bắc Tống xung đột. Khi nhà Nam Tống thất bại, Ngài đã lên đường ra biển Đông và thân thể được tìm thấy tại cửa Cờn, nơi Ông Hoàng Chín đang tu luyện.

Ông Hoàng Chín đã chôn cất Ngài một cách trang trọng. Sau này, nhờ những kỳ tích phù hộ đất nước và sự tài trí của mình, Ngài được nhân dân suy tôn là Ông Hoàng Bơ Thoải (Quan Hoàng Thoải Cung). Điều đáng chú ý là tại Đền Cờn Môn, người ta tôn thờ cả Ông Hoàng Chín và Ông Hoàng Bơ Bắc Quốc, tạo nên một không gian tâm linh hòa hợp hương linh của các vị thần.

Hình Ảnh Ông Hoàng Bơ Trong Nghi Lễ Hầu Đồng

Trong nghi thức hầu đồng, hình ảnh Ông Hoàng Bơ Thoải luôn mang sự thanh tao, quý phái của chốn Thủy Cung.

Khi ngự đồng, Ngài thường mặc áo trắng (hoặc áo chầu văn màu trắng), được thêu hình rồng uốn lượn thành hình chữ thọ, thắt đai vàng, đầu đội khăn xếp có thắt lét trắng, và cài chiếc kim lệch màu trắng bạc.

Đáng lưu ý, có một quan điểm cho rằng, vào những ngày đầu năm mới, Ngài thường được hầu bằng bộ áo đỏ và khăn đỏ thay vì áo trắng, bởi màu trắng trong tín ngưỡng dân gian đôi khi được coi là biểu tượng của nỗi buồn. Việc mặc áo đỏ vào dịp đầu năm thể hiện sự vui vẻ, hân hoan, và niềm hạnh phúc của vị Quan Hoàng.

Trong nghi thức khai quang, Ông Hoàng Bơ thường hóa thân thành vị thần du ngoạn sông nước: một tay cầm mái chèo và một tay cầm quạt, nhẹ nhàng lướt trên mặt nước. Đôi khi, Ngài cầm đôi hèo hoa, cưỡi ngựa đi khám phá cảnh đẹp núi rừng. Sau khi hoàn thành các nghi lễ, Ngài thường ngồi tọa, thưởng thức rượu, ngâm thơ và thực hiện nghi thức quan trọng nhất là phát lộc tài cho những người tín đồ, phù hộ cho công việc làm ăn, buôn bán được hanh thông.

Tượng thờ Ông Hoàng Bơ Thoải tại đền, thể hiện hình ảnh Khâm Sai đại diện cho quyền lực Thủy Cung

Các Đền Thờ Quan Trọng Gắn Liền Với Ông Hoàng Bơ

Để bày tỏ lòng tôn kính đối với vị thần cai quản Thủy Phủ, nhiều đền thờ Ông Hoàng Bơ đã được xây dựng và trùng tu trên khắp cả nước.

Đền Ông Hoàng Bơ – Cờn Môn (Thanh Hóa)

Đền Cờn Môn là một quần thể tâm linh quan trọng. Mặc dù ngày nay khu vực cửa Cờn chủ yếu tôn thờ Ông Hoàng Chín, nhưng trên đỉnh núi cao, đền thờ Ông Hoàng Bơ vẫn được xây dựng, tạo nên một không gian linh thiêng hòa hợp cùng hương linh của Tứ Vị Vua Bà. Đền Cờn là nơi lưu giữ sự tích Ông Hoàng Bơ Bắc Quốc, chứng minh mối liên kết sâu sắc giữa Ngài và tín ngưỡng thờ Mẫu tại khu vực này.

Đền Ông Hoàng Bơ – Phong Mục (Thanh Hóa)

Tại thôn Phong Mục, xã Châu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, có một ngôi đền nhỏ thờ phụng Ông Hoàng Bơ. Đền được cấu trúc gồm ba gian, trong đó gian giữa tôn thờ tượng Ông Hoàng Bơ và Quan Lớn Đệ Tam.

Bên cạnh đền chính còn có lầu thờ riêng biệt dành cho Cô Bơ Thoải và Cô Bơ Thượng Ngàn, cho thấy mối liên kết và sự tôn thờ toàn diện đối với hệ thống thần linh Thủy Phủ và Thượng Ngàn. Đền Phong Mục là điểm cầu nguyện quan trọng cho những người buôn bán, ngư dân và các tín đồ mong cầu sự bình an.

Hưng Long Linh Từ (Thái Bình): Hóa Thân Minh Đức Đại Vương

Hưng Long Linh Từ (hay đền Hưng Long) tại thôn Hưng Long Bắc, xã Đông Long, huyện Tiền Hải, Thái Bình, là một thánh địa gắn liền với sự tích Minh Đức Đại Vương, được coi là một hóa thân khác của Hoàng tử Long Cung (Quan Hoàng Ba Thoải).

Theo thần phả tại đền, Minh Đức Đại Vương sinh ra tại Thái Bình, là con trai của vua Bát Hải Động Đình. Ngài có công lớn trong việc chống giặc ngoại xâm, cứu dân thoát nạn trong những trận hồng thủy, đồng thời dạy dân nghề hàng hải và thương mại. Triều Nguyễn đã tôn vinh Ngài với danh hiệu “Minh Đức Đại Vương”. Đền Hưng Long là nơi sinh ra và hiển thánh đầu tiên của vị Hoàng Tử này, là nơi tín đồ cầu nguyện cho sự bảo trợ, bình an và phát triển sự nghiệp trên biển và trong thương trường.

Sự tích Ông Hoàng Bơ Thoải không chỉ là câu chuyện về một vị thần Thoải Cung mà còn là minh chứng cho tinh thần tương thân tương ái, độ thế cứu dân của các vị thần trong Tứ Phủ, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam.

Ngày cập nhật 26/11/2025 by Anh Hoàng